As-Salam
Współpraca
Patronat medialny


Konferencja
„Arabskie Przebudzenie: źródła, szanse, zagrożenia”


XI Dzień Islamu
w Kościele katolickim
w Polsce - Kraków


II Wrocławska Konwencja
na Rzecz Dialogu
Międzyreligijnego
 
 

I Międzynarodowa 
Konferencja 
"Saidism in the XXI Century"

Spis treści nr 3 (24) 2011/1433:

{phocagallery view=category|categoryid=1|imageid=17}

Aktualności

4 Wydarzenia, stałe rubryki

6 Opinie

Gdy młody (arabski) mężczyzna ma ochotę na... – Daniel Martin Varisco

Teraz, gdy nieuchronnie zbliżamy się ku jesiennej odsłonie „Arabskiej Wiosny”, zalew wszelkiej maści ekspertyz na temat tego, co się tak naprawdę wydarzyło, zdaje się nie mieć granic i należy się spodziewać jego kontynuacji.

7 Notatki antyrasistowskie

Kto się boi wielokulturowości? – Marcin Starnawski

Widmo krąży po Europie – tym razem widmo wielokulturowości.  Jak Europa długa i szeroka, różne siły polityczne i społeczne łączą się w nagonce przeciw temu widmu. Jako nową prawdę objawioną wieszczą „kryzys”, „upadek” czy „kres” wielokulturowości. A wszystko to w kontekście szoku po masakrach w Norwegii z 22 lipca. Logikę tę można odtworzyć następująco: rasista morduje, a winni są „obcy” oraz zwolennicy wieloetnicznej i wielowyznaniowej integracji. Przesłanie to, w nieco śmielszej formie, brzmi: „oni” prowokują odmiennością i nie chcą się integrować, a Breivik stanął w „naszej” obronie.

Qur’an i prawo

8 Ekstremizm według źródłowych tekstów Sunny – Ali Abi Issa

Kiedy przyjrzeć się tekstom źródłowym, okaże się, że znajdziemy w nich stanowisko wedle którego, należy zająć postawy umiarkowane i strzec się przed ekstremizmem. Podejście takie różni się od literalnego rozumienia tekstów, opartego o dosłowne odczytywanie źródeł, i wiąże się z poszukiwaniem motywu nakazu poprzez analogię.

Temat Numeru – Qur’an w kulturze Zachodu

Qur’an miał i wciąż ma znaczący wspływ na historię oraz dzieje wielu narodów Azji, Afryki, a także Europy. Święta Księga islamu stanowi źródło religii, teologii, prawa, filozofii, a także szerzej – kultury czy też światopoglądu. Owe cechy Objawienia Bożego są naturalne i zrozumiałe dla wszystkich muzułmanów. Nieco inaczej Księga postrzegana jest na Zachodzie. Przez określenie „Zachód” rozumiemy te części świata, które wyrosły na fundamencie tradycji grecko-łacińsko-chrześcijańskiej, częściowo w opozycji do Wschodu i Orientu, z którymi kojarzony jest islam. Zetknięcie dwóch cywilizacji oraz potęg religijnych nastąpiło już w VII wieku. Islam wraz ze swoim przesłaniem dotarł na tereny Zachodu, gdzie ugruntowana była pozycja chrześcijaństwa. Spotkał się z jednej strony ze sprzeciwem, z drugiej – wzbudzał ciekawość, dążenie do poznania nowego. Tak można w skrócie scharakteryzować początki obecności Qur’anu w kulturze Zachodu.

13 Przekłady Qur’anu na języki europejskie – François Déroche

Przypadłością badaczy historii książek jest zapewne zbytnie wyczulenie na aspekty materialne, tak jak może to być w przypadku mojej odpowiedzi na zaproszenie, by mówić o przekładach Qur’anu. W jaki sposób pracowali pierwsi tłumacze? Jakie manuskrypty były im dostępne? Chciałbym skoncentrować się raczej na tych pytaniach niż na kwestii unikalnej wartości takiej czy innej wersji.

22 Islam według Goethego – Aldona Maria Piwko

Do osób w szczególny sposób zainteresowanych literaturą i religią islamu należał Johann Wolfgang von Goethe, niemiecki pisarz, żyjący na przełomie XVIII i XIX wieku. Dwudziestoczteroletni Goethe napisał poemat ku czci Proroka Muhammada, zatytułowany „Mahomets Gesang”, czyli „Pieśń Muhammada”. W pieśni tej autor docenia geniusz Proroka, porównując go do potężnej rzeki, która prowadzi swoich braci do Oceanu, którym jest Bóg Jedyny.

23 Wczesne publikacje Qur’anu na Zachodzie – Aldona Maria Piwko

IDC Publishers, opracował i udostępnił w swojej cyfrowej bibliotece online oraz na mikrofilmach, interesujący zbiór wydań i tłumaczeń Qur’anu, które ukazywały się na Zachodzie w latach 1537-1857. Dzieło opracowane w holenderskim Leiden jest ważne z dwóch powodów. Zazwyczaj historycy zajmujący się powstawaniem książek, koncentrują swoją uwagę nad pięknem rękopisu, jego dokładnością oraz starannością wykonania, a więc wszystkim tym, co zewnętrzne, a zarazem przyciągające uwagę obserwatora. Natomiast zbiór Qur’anów opracowanych w formie mikrofilmów ograniczony został do tych pozycji bibliograficznych, które ukazały się na Zachodzie drukiem. Jest to swego rodzaju dokument, wskazujący w jaki sposób Święta Księga islamu była rozpowszechniana na terytorium tradycji łacińskiej. Ukazuje również sposób traktowania i przedstawiania Qur’anu przez zachodnich teologów, tłumaczy i naukowców.

Świat islamu

24 Nowy cel dobrze znanej nienawiści

Raport na temat islamofobii w Stanach Zjednoczonych – Radosław Stryjewski

W czerwcu br. Berkeley’s Center for Race and Gender Uniwersytetu Kalifornijskiego (CRG) wraz z Radą do Spraw Relacji Amerykańsko-Muzułmańskich (ang. Council on American-Islamic Relations – CAIR) opublikowały raport zatytułowany „Same hate, new target”, będącym pierwszym tego rodzaju raportem rocznym poświęconym niepokojącemu wzrostowi islamofobii w Stanach Zjednoczonych oraz jej wpływowi na narracje medialne, dyskurs publiczny oraz politykę.

W raporcie analizowana jest sytuacja lat 2009 i 2010. W przygotowaniu raportu zastosowano następującą metodologię: codzienny monitoring amerykańskich mediów, analiza zewnętrznych raportów, artykułów i publikacji, wywiady z ekspertami, aktywistami i liderami religijnymi oraz wykorzystanie bazy danych CAIR nt. praw obywatelskich, w której rejestrowane są konkretne przypadki dyskryminacji muzułmanów.

Cywilizacja

28 Olej, co ze skał wypływa – Katarzyna Jędrzejczyk-Kuliniak

Od czasu rewolucji przemysłowej energia stała się podstawowym warunkiem egzystencji ludzkości. Zapewnia ona współczesnej cywilizacji zaspokojenie podstawowych potrzeb: służy produkcji, przyczynia się do rozwoju i wykorzystania technologii, upowszechnienia transportu; jest też źródłem ciepła.

Islam w Polsce

31 VII Dzień Ramadanowy, Polski Zjazd Muzułmanów 2011

Media

32 Polecamy

33 Śladami nauki muzułmańskiej – recenzja – Katarzyna Jędrzejczyk-Kuliniak

Średniowiecze bywa opisywane w wielu opracowaniach jako wieki ciemne, w których nauki ścisłe, jak i humanistyczne, przeżywały okres regresu. Pobieżna lektura z zakresu mediewistyki może w czytelniku wyrobić taki pogląd. Jednakże monografia profesor Katarzyny Pachniak Nauka i kultura muzułmańska i jej wpływ na średniowieczną Europę przeczy tej opinii.

Strawa dla ducha

34 Chrześcijanie i muzułmanie razem – Nidal Abu Tabaq

W imię Allaha miłosiernego Litościwego!

Będąc na jednej z konferencji, usłyszałem następujące zdanie od pewnego profesora: „Ludzie religii, zjednoczcie się, nie religią, lecz religijnością”. Piękne to słowa, które dotarły prosto do mojego serca. I choć osobiście podążam swoją drogą i mam swoje zasady, to uważam, że mamy lepszy i prostszy sposób na drodze do pojednania: religijność, czyli nauczanie moralne zawarte w religii, oparte na miłości do bliżniego, prawdomówności, skromności, miłosierdziu oraz innych zasadniczych wartościach. Piękne, nieprawdaż?!

Informacja prasowa

Qur’an w kulturze Zachodu – najnowszy numer „As-Salam”

Począwszy od 19 grudnia w sprzedaży dostępny jest najnowszy numer „As-Salam” poświęcony recepcji Świętej Księgi islamu, Qur’anu, w kulturze Zachodu. „Zachodu” rozumianego jako te części świata, które wyrosły na fundamencie tradycji grecko-łacińsko-chrześcijańskiej, częściowo w opozycji do Wschodu i Orientu, z którymi kojarzony jest islam.

Zetknięcie tych dwóch cywilizacji oraz potęg religijnych nastąpiło już w VII wieku. Islam wraz ze swoim przesłaniem dotarł na tereny Zachodu, gdzie ugruntowana była pozycja chrześcijaństwa. Spotkał się z jednej strony ze sprzeciwem, z drugiej – wzbudzał ciekawość, dążenie do poznania nowego. W artykule głównym Tematu Numeru prezentujemy przekład znakomitego tekstu François Déroche, dyrektora studiów w ramach Sekcji Nauk Historycznych i Filologicznych w École pratique des hautes études w Paryżu. Autor śledzi w nim historię przekładów Qur’anu na języki europejskie w średniowieczu i początkach epoki nowożytnej, skupiając się zasadniczo na rękopisach i najstarszych przekładach drukowanych, których podejmowali się niemuzułmanie. Jest to podróż przez historię naznaczoną ideologicznymi uprzedzeniami, mieszaniną fascynacji i lęków, politycznych interesów, opowieść o staranich i trudnościach w zdobyciu oryginalnego tekstu arabskiego, podejmowanych przez chrześcijańskich tłumaczy. Jedną z zalet artykułu jest rzetelne udokumentowanie problematyki, co może stanowić mocny punkt wyjścia dla zgłębiania tego rodzaju badań.

Temat Numeru rozwinęliśmy tradycyjnie o interesujące materiały uzupełniające w formie ramek i kolumn. Wśród nich znajdziemy krótkie teksty poruszające omawianą problemtykę w odniesieniu do obszaru Morza Bałtyckiego, w tym Polski, czyli obecności Qur’anu w tradycji bałtyckiej, pierwszych polskich przekładów Filomatów i Jana Mirzy Taraka Buczackiego, literatury religijnej Tatarów czy profesora Józefa Bielawskiego; obok tego, możemy przeczytać o stosunku do Qur’anu i islamu takich postaci jak Napoleon Bonaparte czy Monteskiusz i Wolter. Całość została uzupełniona o dwa większe teksty autorstwa Aldony Marii Piwko z UKSW, dotyczące Johanna Wolfganga von Goethego i jego fascynacji islamem oraz projektu IDC Publishers, instytucji, która opracowała i udostępniła w swojej cyfrowej bibliotece online oraz na mikrofilmach, interesujący zbiór wydań i tłumaczeń Qur’anu, które ukazywały się na Zachodzie w latach 1537–1857. Proponujemy również listę i krótką charakterystykę stron interentowych, które nawiązują do omawianej problematyki.

W numerze ponadto: w dziale Qur’an i prawo imam Ali Abi Issa rozważa stanowisko wobec ekstremizmu zawarte w źródłowych tekstach Sunny. Autor dowodzi, że niezrozumienie sedna religii, nieznajomość zamiarów Szari’a (arab. maqasid asz-szari’a), wiedza połowiczna czy brak kompetencji są przyczyną literalnego odczytywania tekstów (dopuszczalnego jedynie w obrzędach i doktrynie), a co za tym idzie, przyjmowania postaw ekstremistycznych, sprzecznych z naturą islamu. W przeciwieństwie do tego rodzaju podejścia, stanowisko umiarkowane wiąże się z realizacją trudnych do spełnienia warunków idżtihadu oraz poszukiwaniem motywu nakazu poprzez analogię (arab. al-illa). Artykuł został uzupełniony o Leksykon z dziedziny prawa muzułmańskiego, stanowiący użyteczne narzędzie w zgłębianiu wiedzy na ten temat. W dziale Świat islamu Radosław Stryjewski w tekście pt. „Nowy cel dobrze znanej nienawiści” analizuje raport na temat islamofobii w Stanach Zjednoczonych przygotowany przez Berkeley’s Center for Race and Gender Uniwersytetu Kalifornijskiego (CRG) wraz z Radą do Spraw Relacji Amerykańsko-Muzułmańskich (ang. Council on American-Islamic Relations – CAIR) zatytułowany „Same hate, new target”. Jest to pierwszy tego rodzaju raport roczny poświęcony niepokojącemu wzrostowi islamofobii w Stanach Zjednoczonych oraz jej wpływowi na narracje medialne, dyskurs publiczny oraz politykę. W dziale Cywilizacja redaktor Katarzyna Jędrzejczyk-Kuliniak tym razem zajmuje się „olejem, co ze skał wypływa”, czyli ropą naftową, jej znaczeniem, zastosowaniem i historią związaną z występowaniem tego cennego surowaca na obszarze cywilizacji muzułmańskiej. Islam w Polsce to relacja z dwóch wydarzeń zorganizowanych przez Ligę Muzułmańską w RP: VII Dnia Ramadanowego w Warszawie oraz XXV Zjazdu Muzułmanów w Polsce. Obie relacje zostały również przedstawione w formie krótkiego fotoreportażu. W Mediach przeczytamy: o nowym filmie Ismaëla Ferroukhiego Les hommes libres, w którym reżyser przedstawia mało znaną historię imama Wielkiego Meczetu w Paryżu, Si Kaddoura ben Ghabrita, który uratował przed wysłaniem do obozów zagłady setki Żydów podczas II wojny światowej; o stronie Tanzil, będącej niezwykle przydatnym narzędziem dla każdego, kto chce zapoznać się z treścią Qur’anu, a także recenzję książki profesor Katarzyny Pachniak pt. Nauka i kultura muzułmańska i jej wpływ na średniowieczną Europę.

Obok tego, tradycyjnie, porcja aktualności i publicystyki: publikujemy przekład felietonu profesora antropologii Daniela Martina Varisco, dyrektora The Middle Eastern and Central Asian Studies na uniwersytecie Hofstra w Hempstead (Nowy Jork), w którym autor poddaje krytyce poglądy historyka Bernarda Lewisa, analizującego „Arabską Wiosnę” odwołując się do orientalistycznych uprzedzeń krytykowanych w odniesieniu do tego autora już przez Edwarda Saida. Z kolei Marcin Starnawski w Notatkach antyrasistowskich pyta: Kto się boi wielokulturowości? Stałym duchowym akcentem podsumowującym wydanie jest tekst muftiego Nidala Abu Tabaqa, który tym razem mówi o dialogu chrześcijańsko-muzułmańskim, odwołując się do wspólnego dla tych religii rdzenia etycznego.

„As-Salam” jest dostępne w wybranych salonach prasowych EMPIK oraz RUCH. Zachęcając do sięgnięcia po autentyczne źródło wiedzy o islamie jakim jest „As-Salam”, prezentujemy poniżej pełną wersję tekstu wprowadzającego do numeru autorstwa redaktora Mariusza Turowskiego:

Obecność Qur’anu w kulturze Zachodu – jej dzieje, perypetie oraz towarzyszące jej wyzwania – to jeden z najbardziej znamiennych, a jednocześnie paradoksalnych dowodów na ciągłą doniosłość i aktualność przedsięwzięcia rozpoczętego przez Edwarda Saida w pracy Orientalizm. Znamiennych – dlatego, że odnosi się do rdzenia historycznego napięcia między islamem a Europą – źródła doktryny religijnej. Paradoksalnych – ponieważ re-afirmacja przedsięwzięcia Saida może w tym przypadku dokonać się częściowo dzięki tym ze sformułowanych przez niego tez, których stopniowe odrzucanie ze strony wielu badaczy zajmujących się islamem i Bliskim Wschodem doprowadziło ostatecznie do „delegitymizacji” całego jego przedsięwzięcia przez zachodnią „akademię”. Krytycy Orientalizmu (chodzi tu głównie o autorów najnowszych, najbardziej rozbudowanych monografii na ten temat – Ibn Warraqa oraz Roberta Irwina) zwracali uwagę m.in. na mającą tu miejsce „esencjalizację”, usztywnienie – wbrew deklaracjom samego Saida – opozycji Wschód-Zachód; wskazywali na liczne błędy faktograficzne oraz niedokładność, jeśli chodzi o cytowane i analizowane teksty; potępiali selektywność w doborze badanych przez autora przykładów (brak uwzględnienia dorobku badaczy, których nie można wpisać w zdefiniowany tu „schemat orientalizmu”, w tym całej XIX-wiecznej orientalistyki niemieckiej uznanej przez Saida za wtórną wobec dokonań autorów brytyjskich i francuskich). Przede wszystkim jednak Said został oskarżony o to, że jego praca – będąca dziełem dyletanta (literaturoznawcy, a nie arabisty) – powstała wyłącznie jako narzędzie ideologicznej krytyki kultury Zachodu, przejaw irracjonalnej niechęci wobec niego oraz zbiór argumentów dla „okcydentalizmu” wyznawanego przez wszelkiej maści arabskich czy muzułmańskich rewanżystów, fundamentalistów i antyeuropejskich „resentymentalistów”.

Tymczasem w ramach współczesnych studiów nad początkami religii muzułmańskiej (np. prace autorstwa Andrew Rippina) ustalono, że Qur’an praktycznie od samego początku – gdy tylko Europejczycy dowiedzieli się o jego przesłaniu – spotykał się z atakami w postaci ogromnej liczby literatury polemicznej, której celem było wskazanie i uwydatnienie jego „obcego”, „wrogiego” charakteru. Zachodnia wiedza na temat islamu oraz jego Księgi była „od zawsze” skrajnie upolityczniona (zideologizowana). Z drugiej strony orientaliści europejscy traktowali Qur’an w odmienny sposób niż inne pisma religijne (głównie te związane z tradycją monoteizmu). W imię obrony kultury i wartości europejskich – wcześniej przed herezją, obecnie przed terroryzmem – ustanowiono dwa zupełnie odseparowane od siebie, „zesencjalizowane” byty: (muzułmański) Wschód i (chrześcijański lub oświecony, nowoczesny) Zachód.

Jak poradzić sobie z tym impasem, pułapką, w której tkwienie wzmaga jedynie wzajemną niechęć czy wręcz nienawiść? To niezwykle trudne zadanie. Całe szczęście można zaobserwować próby uporania się z nim. Badacze tacy jak Angelika Neuwirth (prowadząca projekt „Corpus Coranicum” – patrz str. 22 bieżącego wydania AS), Toshihiko Izutsu czy Nasr Hamid Abu Zayd pragną zdobywać wiedzę na temat Qur’anu z jednej strony zgodną z założeniami współczesnych nauk historycznych, społecznych i humanistycznych, a z drugiej taką, którą pod względem hermeneutycznym są w stanie zaakceptować również muzułmanie. Jednocześnie usiłowaniom ich towarzyszy przekonanie, iż Qur’an po ponownym „osadzeniu” w swoim czasie i miejscu – czyli w obrębie późno-antycznego Bliskiego Wschodu, tego samego, który jest „domem” żydowsko-chrześcijańskiej Biblii – będzie mógł być nareszcie postrzegany jako jedno ze źródeł wspaniałego, dumnego europejskiego (rozpoznawanego dzięki otwartości, a nie wykluczaniu) dziedzictwa cywilizacyjnego.

 
Najnowszy numer

Biblioteka AS-SALAM
Wydanie specjalne

Sprzedaż
„As-Salam” jest dostępne w ogólnopolskiej sprzedaży w wybranych salonach prasowych EMPIK oraz RUCH, a także drogą wysyłkową.
Wydawca

logo_ligii

Instytut Studiów nad Islamem